Τρίτη, 29 Δεκεμβρίου 2009

Άνθρωποι και «ανθρωπάκια»


Προκάλεσε εύλογη αίσθηση το άρθρο του κ. Αλέξη Παπαχελά, «Να συγκριθούν με έναν Κουμάντο» (9/12/2009, «Κ»). Δεν είναι σύνηθες να εγκαλείται το καθηγητικό κατεστημένο από τον διευθυντή μιας μεγάλης και έγκριτης εφημερίδας ότι, συχνά, αποτελείται από «ανθρωπάκια». Η σύγκριση και μόνο με τον Σβώλο, τον Κουμάντο, ή τον Μάνεση που κάνει ο κ.Παπαχελάς είναι αρκετή για να δείξει τη θλιβερή μειονεξία πολλών καθηγητών σήμερα, οι οποίοι αποποιούνται την καθ(οδη)γητική τους ιδιότητα στα πανεπιστήμια (η κύρια ιδιότητα ενός παιδαγωγού) χάριν της ταπεινωτικής οσφυοκαμψίας που χαρίζει αξιώματα, χρήματα και εξαργυρώσιμες δημόσιες σχέσεις.

Ο καθηγητής που έχει επίγνωση της ιδιότητάς του δεν αρκείται να χρησιμοποιεί τον τίτλο του κυρίως για να υπογράφει διοικητικές πράξεις, να αναζητεί πελάτες, ή να ψάχνει κονδύλια από την ΕΕ, αλλά τον θεωρεί δυσπρόσιτη τιμή που συνεπάγεται υποχρεώσεις. Ο κ.Παπαχελάς τονίζει ότι καθηγητές του διαμετρήματος Κουμάντου τους χαρακτήριζε το θάρρος, η τόλμη, και η παρρησία. Στην ιδεοτυπική του μορφή ο καθ-ηγητής πάνω απ’ όλα ηγείται, βρίσκεται σε διανοητική ετοιμότητα, διδάσκει όχι μόνο από το βήμα αλλά και με το ήθος του. Όταν «τη θέση των καθηγητών με κεφαλαίο Κ» παίρνουν «πολλές φορές «ανθρωπάκια»», λέει ο κ.Παπαχελάς, «που φοβούνται ακόμη και τον ίσκιο τους» και ξοδεύουν όλη τους την ενέργεια να συναλλάσσονται με φοιτητικές παρατάξεις, κόμματα, ακόμη και με βίαιους τραμπούκους, τα πανεπιστήμια παρακμάζουν.

Οι καθηγητές-πρότυπα που αναφέρει ο κ.Παπαχελάς ήταν διατεθειμένοι να ρισκάρουν, να συγκρουστούν με τους ισχυρούς, δεν επεδίωκαν να είναι αρεστοί. Τα «ανθρωπάκια», αντιθέτως, έχουν μάθει στη διαπλοκή, τους ενδιαφέρουν κυρίως τα αξιώματα, προσκολλώνται στους ισχυρούς, κάνουν ρουσφέτια (δικά τους ή/και άλλων). Το βλέπεις ξεκάθαρα στο λόγο τους, ακόμα και στη γλώσσα του σώματός τους. Για ποιόν να αποτελέσουν πρότυπο αυτοί οι άνθρωποι; Τι είδους πρότυπο μπορεί να είναι ο πρύτανης που προσλαμβάνει τα παιδιά του στο πανεπιστήμιο, που μεσολαβεί για μετεγγραφές παιδιών πολιτικών (για να μεσολαβήσουν κι αυτοί με τη σειρά τους να προσληφθούν συγγενείς του στο δημόσιο), που βροντοφωνάζει στα ΜΜΕ ότι θα παραιτηθεί αλλά δεν το κάνει, που παραιτείται τελικά με ένα χρόνο καθυστέρηση, ανακοινώνοντας την «ψυχική εκμηδένισή» του; Φαντάζεστε ένα Κουμάντο, έναν Μάνεση ή έναν Καράγιωργα να παραιτείται γιατί έχασε το κουράγιο του, γιατί τον «εκμηδένισαν ψυχικά» οι διώκτες του;

Σε απάντησή του στο άρθρο του κ.Παπαχελά, ο αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών κ.Καράκωστας (10/12/2009, «Κ») διατείνεται ότι «ανθρωπάκια» υπάρχουν παντού. Αφοπλιστικός ισχυρισμός! Ο κ. αντιπρύτανης δεν αντιτείνει ένα συγκεκριμένο επιχείρημα, απλώς γενικεύει: εφόσον υπάρχουν ανθρωπάκια παντού, γιατί όχι και στα πανεπιστήμια; Στατιστικά μιλώντας έχει δίκιο, αλλά αυτό το επιχείρημα, είναι τόσο σαθρό όσο αυτό συνδικαλιστών εφοριακών οι οποίοι αντιτείνουν ότι σε κάθε επαγγελματικό χώρο υπάρχουν διεφθαρμένοι, άρα και στην εφορία – όπερ έδει δείξε! Τέτοιοι σοφιστικοί συλλογισμοί προβάλλονται από τις επιμέρους εξουσίες για να συγκαλύψουν: αποκρούουν τη συγκεκριμένη κριτική που τους ασκείται, μεταθέτοντας το επιχείρημα σε ένα ευρύτερο πεδίο, έτσι ώστε η συγκεκριμένη επικρινόμενη συμπεριφορά να χαθεί μέσα στη γενικότητα. Οι συλλογισμοί που συγκαλύπτουν, απο-ηθικοποιούν το επίμαχο θέμα, ανάγοντάς το σε κάποια αναλλοίωτη ανθρώπινη φύση, η οποία εκδηλώνεται μέσα από το νόμο των μεγάλων αριθμών!

Αντιθέτως, αυτός που παίρνει την κριτική στα σοβαρά διαλέγεται μαζί της, τη θεωρεί ευκαιρία να αναστοχασθεί τις πρακτικές του κλάδου του, και να αναδιατυπώσει τις παραμέτρους που επηρεάζουν τη συμπεριφορά του. Ο αντίλογός του δεν έχει στόχο να συγκαλύψει, αλλά να θέσει τους όρους ενός ηθικο-κοινωνιολογικού προβληματισμού που αποσκοπεί να φωτίσει τις επικρινόμενες συμπεριφορές, να διερευνήσει πως γεννώνται, και πως μεταβάλλονται. Ο κ.Καράκωστας παραδέχεται ότι υπάρχουν καθηγητές-«ανθρωπάκια», αλλά δεν μας λέει ούτε πως παράγονται, ούτε πως διαιωνίζονται, ούτε τι συνέπειες επιφέρουν στην ακαδημαϊκή λειτουργία.
Ουδόλως με εκπλήσσει. Με ελάχιστες εξαιρέσεις (σαν κι αυτή του πρύτανη του Πολυτεχνείου Κρήτης) δεν θυμάμαι πότε άκουσα για τελευταία φορά έναν ηθικά στιβαρό λόγο από πρύτανη ελλαδικού πανεπιστημίου. Η συστηματική έλλειψη παρρησίας είναι ευεξήγητη. Άνθρωποι που συναλλάσσονται με τις κομματικές νεολαίες για να εκλεγούν σε πανεπιστημιακά αξιώματα, είναι δύσκολο να διατηρήσουν το θάρρος της γνώμης (αν το είχαν). Προτιμούν τις διπλωματικές υπεκφυγές, τη σιγουριά του ξύλινου λόγου, τις «ισορροπίες». Ηγούνται των ιδρυμάτων τους κατ’ όνομα, στην ουσία διαχειρίζονται την ακαδημαϊκή αθλιότητα. Δεν ξέρουν ούτε πότε, πώς και για ποιο λόγο να παραιτηθούν!

Αν στα σημερινά πανεπιστήμια στην Ελλάδα κυριαρχούν άνθρωποι υποδεέστεροι του ηθικού αναστήματος του Κουμάντου και του Μάνεση είναι γιατί δεν υφίσταται ακαδημαϊκή κοινότητα ως τέτοια, αρθρωμένη γύρω από συστατικά της κοινότητας «ενδογενή αγαθά», με εμπεδωμένα «κριτήρια αριστείας» που καθοδηγούν ανθρώπινες συμπεριφορές στο εσωτερικό της. Οι ρωμαλέες κοινότητες θεσμίζουν και τον κατάλληλο ηγετικό ανθρωπότυπο. Οι εκφυλισμένες «κοινότητες» αναδεικνύουν «εξωγενή αγαθά» (χρήματα, αξιώματα, σταδιοδρομισμό), ανέχονται τον κατακερματισμό, και θεσμίζουν επιμεριστικές (συνήθως ιδιοτελείς) συμπεριφορές.

Το «δημοκρατικό» πανεπιστήμιο είναι η πιο μεγάλη φούσκα της μεταπολίτευσης. Τη συντηρούν εργολαβικά καθηγητές-«ανθρωπάκια», συνδικαλιστικές ολιγαρχίες, και αδιάφοροι και άτολμοι πολιτικάντηδες. Δεν πρόκειται να σπάσει σύντομα γιατί, όπως έλεγε ο Βίλχελμ Ράιχ, τα κάθε λογής «ανθρωπάκια» προτιμούν τη σιγουριά του κομφορμισμού και τα χνώτα της αγέλης, από τον «κίνδυνο» της ελευθερίας.

6 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

k. καθηγητα σημερα δημοσιευτηκε απαντηση του αντιπρυτανη σε αυτο το αρθρο σας..περιττο να πω οτι τα επιχειρηματα του ειναι αφελεστατα...και μου αρεσει οπως κλεινει ξορκιζοντας τον δαιμονα των ιδιωτικων πανεπιστημιων , αφου ελεω θεου αυτος μονο ο δημοσιος δασκαλος κατεχει τη Γνωση..παρακαλω απαντηστε
βασιλιαγκοσ γιωργος

glam είπε...

Εξαίρετο κείμενο.

Το ίδιο συμβαίνει και σε πολλούς άλλους τομείς όπως στην πολιτική, το "βρόμικο" παιχνίδι των "κακών παικτών" οδηγεί τους καλύτερους εκτός "γηπέδου" και όσοι μπορούν καταφεύγουν σε "καθαρότερα πρωταθλήματα του εξωτερικού".

Και εδώ μένει ο "κατιμάς"....

Χαρίδημος Τσούκας είπε...

Τη διάβασα την απάντηση του κ.Αντιπρύτανη και πιστεύω ότι είναι ανάξια ανταπάντησης.

Είναι πάντως ενδιαφέρον πως ένας καθηγητής Νομικής αδυνατεί να προβάλλει ένα συγκροτημένο επιχείρημα-αντίλογο σε κριτική που του ασκήθηκε. Γι αυτό και καταφεύγει στην ειρωνεία. Ο νοήμων αναγνώστης που θα διαβάσει το αρχικό άρθρο του Παπαχελά για τα "ανθρωπάκια", το άρθρο-απάντηση του αντιπρύτανη στον Παπαχελά, τη δική μου παρέμβαση, και εν συνεχεία τον "αντίλογο" του αντιπρύτανη (όλα στην Καθημερινή), θα εξαγει μερικά ενδιαφέροντα συμπεράσματα. Διαβάστε τα άρθρα και θα δείτε το εννοώ.

skayia είπε...

Παρακολουθώ τα άρθρα σας που με βρίσκουν σχεδόν πάντα απόλυτα σύμφωνο. Και τούτο γιατί μιλάτε απλώς τη γλώσσα της λογικής, της ειλικρίνειας και της ευπρέπειας, στοιχεία μάλλον σπανίζοντα σήμερα. Νομίζω πάντως πως δεν έχετε δίκιο και ότι θα έπρεπε να απαντήσετε στο ανιστόρητο -για εκπρόσωπο των πρυτανικών αρχών- άρθρο του Αντιπρύτανη του ΕΚΠΑ κ. Καράκωστα. Η δειλή προσφυγή του στην ειρωνία, προφανώς οφείλεται στην ανεπάρκεια του να δώσει μια λογική, έντιμη, ειλικρινή και σεμνή απάντηση, που θα ταίριαζε σε ένα ακαδημαϊκό δάσκαλο που γνωρίζει τα προβλήματα του Πανεπιστημίου και δεν εθελοτυφλεί προκλητικά. Αν οι πρυτανικές αρχές συμπεριφέρονται τόσο παράλογα και τόσο απρεπώς, τότε τί να περιμένουμε από τους διδασκόμενους από αυτούς τους "κυρίους", νέους φοιτητές; Είναι ντροπή για το Πανεπιστήμιο. Γι αυτό κάποιος θάπρεπε να του απαντήσει, αφού δεν κάνει πως δεν το καταλαβαίνει και επαίρεται αήθως. Νομίζω μια βραχεία απάντηση -πάντως όχι ειρωνική, όπως κάνει αυτός- θάταν και πολύ ενημερωτική και για τους αναγνώστες, που ενδεχομένως δεν παρακολούθησαν όλες τις δημοσιεύσεις στην εφημερίδα.

Ανώνυμος είπε...

Διορθώστε "το οπερ εδει δειξε" σε "οπερ εδει δειξαι".

Ανδρέας είπε...

Όντως εξάγει κανείς πολύ ενδιαφέροντα συμπεράσματα. Αλλά έχουμε κουραστεί όλοι πια από τις αλλεπάλληλες, σχεδόν ταυτοειδείς, διαπιστώσεις. Κάτι πρέπει να γίνει επιτέλους!