Τρίτη, 21 Οκτωβρίου 2008

Η «δημοκρατία» παράγει μετριοκρατία στα πανεπιστήμια



Χαράλαμπος Μουτσόπουλος (*)
Χαρίδημος Κ. Τσούκας


Από το 1974 και μετά η ελληνική κοινωνία ζει στον αστερισμό του «εκδημοκρατισμού». Αίτημα ιστορικά κατανοητό, νοηματοδότησε αρχικά κοινωνικούς αγώνες και συμπύκνωσε ελπίδες για μια ανοιχτή, πολυφωνική, διαβουλευτική κοινωνία, με σεβασμό σε κανόνες και θεσμούς. Με την πάροδο του χρόνου το νόημα του «εκδημοκρατισμού» μεταλλάχθηκε. Οι έννοιες, άλλωστε, δεν είναι μεταφυσικές ουσίες, αλλά αποκτούν το νόημά τους από τη χρήση τους στα εκάστοτε κοινωνικά συμφραζόμενα.

Στη χώρα μας, μετά το 1974, ο κοινωνικός «εκδημοκρατισμός» απέκτησε, μεταξύ άλλων, το νόημα της επίσημης συμμετοχής εκπροσώπων των διοικούμενων στη λήψη αποφάσεων. Για να σταθεί, όμως, ο «εκδημοκρατισμός» ως ιδεολογική κατασκευή, έπρεπε να κατασκευάσει το αντίθετό του – τον «αυταρχισμό» - , η αντιπαλότητα με τον οποίο τροφοδοτεί την ύπαρξή του. Η μακρά παράδοση αυταρχισμού στη συμπεριφορά του Ελληνικού κράτους κατέστησε εύκολη την κατασκευή αυτή. Αίφνης, η ιεραρχία απέκτησε αρνητικό πρόσημο, η πειθαρχία θεωρήθηκε «αυταρχισμός», η επαγγελματική συναδελφικότητα εκφυλίστηκε σε «ομερτά», ο σεβασμός μεταξύ των μελών της κοινότητας εξελίχθηκε σε ισοπεδωτική θρασύτητα, ο διάλογος μετατράπηκε σε «δικαίωμα» βέτο, και η συντεταγμένη λήψη αποφάσεων μεταποιήθηκε σε αναζήτηση ομοφωνίας από τους συμμετέχοντες.

Η απαίτηση για «συμμετοχή» δεν θα μπορούσε να αφήσει ανεπηρέαστα τα πανεπιστήμια. Η αντιδραστικά συντηρητική νοοτροπία του πανεπιστημίου μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1980, αντικαταστάθηκε με ένα «προοδευτικό» ιδεολόγημα, σύμφωνα με το οποίο το καθοριστικό στοιχείο για τη βελτίωση των πανεπιστημίων είναι η «δημοκρατική συμμετοχή». Πάνω σε αυτό το «προοδευτικό» ιδεολόγημα στηρίχθηκε, μεταξύ άλλων, η υψηλότατη συμμετοχή φοιτητών στα διοικητικά όργανα των πανεπιστημίων (η μεγαλύτερη στην Ευρώπη), η θέσπιση του πανεπιστημιακού ασύλου (μοναδική περίπτωση στον ανεπτυγμένο κόσμο), και η γενικότερη κουλτούρα της «δημοκρατίας» στα πανεπιστήμια. Από το δεσποτισμό των ολίγων περάσαμε στη μετριοκρατία των συνδικαλιστικών ολιγαρχιών.

Τριάντα τέσσερα χρόνια μετά τη Μεταπολίτευση λίγοι έχουν την τόλμη να αναγνωρίσουν ότι το αίτημα για «δημοκρατία» στα πανεπιστήμια εκφυλίστηκε στο κατ’ εξοχήν ιδεολόγημα για την προάσπιση της μετριότητας, του συντεχνιασμού και, ενίοτε, της φαυλότητας. Η φοιτητική «συμμετοχή» βαθμιαία υποκαταστήθηκε από τη συνδικαλιστική αντιπροσώπευση, η οποία με τη σειρά της υποκαταστήθηκε από τις κομματικοποιημένες συνδικαλιστικές παρατάξεις με πελατειακή λειτουργία. Τα απαιτητικά κριτήρια αριστείας που πρέπει να χαρακτηρίζουν τη λειτουργία κάθε οργανωμένης κοινότητας χαλάρωσαν, υπό την πίεση του αιτήματος για «δημοκρατία», προς όφελος της μετριοκρατίας – όλοι δικαιούνται να εκπληρώνουν τις επιθυμίες τους, δίχως να χρειαστεί να αποδείξουν την αξία τους• οι κρίσεις των αρμοδίων είναι «αυταρχικές», τα αιτήματα των πολλών είναι «δίκαια».

Το εμφανές στην κοινή γνώμη σημάδι της παρακμής των πανεπιστημίων είναι ο εκφυλισμός της έννοιας του «ασύλου» και η καταστροφική βία που έχει διεισδύσει στα πανεπιστήμια. Λιγότερο εμφανής είναι η νοοτροπία που συστηματικά διαβρώνει την αριστεία, υπό το μανδύα του «εκδημοκρατισμού». Τούτο συμβαίνει διότι ένα από τα κύρια γνωρίσματα του «εκδημοκρατισμού» είναι η ελαστικότητά του - προσφέρεται σε αυτο-εξυπηρετική ανα-σημασιοδότηση κατά βούληση.

Ελάχιστα πανεπιστήμια έχουν συντάξει αυτοβούλως εσωτερικούς κανονισμούς, αφού, εξ ορισμού, τέτοιοι κανονισμοί θεσπίζουν, μεταξύ άλλων κυρώσεις. Στο μεταπολιτευτικό ιδεολογικό σύμπαν, όμως, οποιαδήποτε κύρωση συνιστά «αυταρχισμό», γι αυτό και αποφεύγεται. Η εξασθένηση της ιεραρχίας και η συναδελφική «ομερτά» οδήγησαν στη λαθρεπιβασία και την απουσία λογοδοσίας: δεν είναι άγνωστο φαινόμενο καθηγητές να χρησιμοποιούν, ατιμώρητα, το πανεπιστήμιο ως πάρεργο σε σχέση με το κύριο έργο των ιδιωτικών ασχολιών τους. Δεν είναι ασυνήθιστο τα αξιοκρατικά κριτήρια επιλογής και εξέλιξης των πανεπιστημιακών να διηθούνται μέσα από κομματικά, «κοινωνικά», πελατειακά, ή παρεϊστικα φίλτρα, ή αυτά κάποιας άτυπης επετηρίδας. Έχει συχνά συμβεί λ.χ., πανεπιστημιακοί με ελάχιστο ερευνητικό έργο να προάγονται ως «αναγνώριση» της πολιτική τους δράσης, της παλαιότητάς τους, ή διότι κατέχουν υπουργικούς θώκους, ή ισχυρή θέση (και άρα μεγάλη ισχύ) σε πολιτικά κόμματα ή μεγάλες κρατικές ή ιδιωτικές επιχειρήσεις. Όλοι «δικαιούνται» να γίνουν καθηγητές!

Εξίσου θλιβερή είναι η παράλληλη χαλάρωση των σπουδών και η μετατροπή των πανεπιστημίων σε εξεταστικά κέντρα. Οι φοιτητικές συνδικαλιστικές ολιγαρχίες πιέζουν τις αρχές των πανεπιστημίων για συνεχείς διευκολύνσεις στις εξετάσεις, και οι συνήθως ασπόνδυλοι επικεφαλής, των οποίων η κύρια έγνοια είναι ο προσπορισμός των φοιτητικών ψήφων και η «ομαλή» λειτουργία του πανεπιστημίου, τείνουν να ενδίδουν. Ιδού ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, οι επί πτυχίω φοιτητές δικαιούνται 4 εξεταστικές περιόδους ετησίως ανά μάθημα. Το ακαδημαϊκό έτος 2007-8, στα μαθήματα Παθολογική Φυσιολογία Ι και ΙΙ, με εντολή της Σχολής, διενεργήθηκαν όχι μόνον 8 (4 συν 4) εξετάσεις όπως προβλέπεται, αλλά 20 (αύξηση 150%)! Όλοι «δικαιούνται» ένα πτυχίο!

Τα προβλήματα των ελληνικών πανεπιστημίων προέρχονται από μια βαθιά εννοιολογική σύγχυση μεταξύ της αντι-αυταρχικής κουλτούρας που, εν ψήγματι τουλάχιστον, εγγενώς υπάρχει στην πανεπιστημιακή εκπαίδευση, και της «δημοκρατίας». Η αντι-αυταρχική κουλτούρα χαρακτηρίζει ώριμες κοινότητες μάθησης, με εμπιστοσύνη και αλληλοσεβασμό, γνώση ρόλων και ορίων από όλους, αίσθηση μετοχής σε μια ευρύτερη κοινότητα με κανόνες και κριτήρια αριστείας, και αποδοχή τόσο της εμπειρίας των διδασκομένων όσο και της αυθεντίας (authority) των δασκάλων να καθοδηγούν τους νεοφώτιστους στις αξίες της κοινότητας μάθησης. Μια τέτοια κουλτούρα συνιστά ένα δυναμικό επίτευγμα και έχει τόση σχέση με τον μετριοκρατικό «εκδημοκρατισμό» όση σχέση έχει η δημαγωγία με τη δημοκρατία, ο λαϊκισμός με το δημόσιο συμφέρον, και η προφητεία με την επιστημονική πρόβλεψη.


(*) Ο κ.Χαράλαμπος Μουτσόπουλος (hmoutsop@med.uoa.gr) είναι καθηγητής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών.

5 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

έτσι ακριβώς είναι.
Όλοι είμαστε ικανοί να περνάμε τις τάξεις, όλοι να μπαίνουμε στο πανεπιστήμιο, και όλοι να διοριζόμαστε κάπου στο δημόιο.
Α, και μετά να κατεβαίνουμε στους δρόμους να απαιτούμε ό,τι φανταζόμαστε ότι δικαιούμαστε...

elate είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
elate είπε...

Ο νέος νόμος για τον οποίο οι σχολές καταλήθφηκαν πέρισι και θα ξανακαταληφθούν και φέτος, προβλέπει, εκτός των άλλων, και την δυνατότητα επιλογής μεταξύ δύο ομάδων συγγραμάτων για τους φοιτητές. Διαλέγεις ή την ομάδα α η την ομάδα β απο τις προτεινομενες για καθε μαθημα.

Το με βαση τι θα διορθωνουν γραπτά οι καθηγητές στο εξάμηνο, δεν μας διευκρινίζεται πουθενα βεβαια... Και ευχομαστε τα βέλτιστα.

Παρολαυτα, προσωπικα μπορώ να δω τη δυνητική συνεισφορά του νομου στον εκδημοκρατισμό και τη διεύρυνση των παρεχόμενων γνώσεων, και ειμαι υπέρ, κατ αρχήν.

Αλλά:

Στη σχολή μου παρατηρήθηκαν τα εξής φαινόμενα σχετικά με αυτό το ζήτημα.

1. Οι αριστεροί/αριστεριστές -δεν θυμαμαι ποιοι ακριβως- εξέδωσαν ψήφισμα ενάντια στο νόμο,
με το οποίο αφενός διαμαρτύρονται διότι "ετσι οι καθηγητες θα βαζουν ερωτήσεις εκτός υλης, που το εχουν παρακανει ετσι κι αλλιως και βάζουν και πολλά",
και αφετέρου διότι με το νόμο "περιορίζονται τα συγγράματα σε μόνο ένα δωρεάν ανα μάθημα, και πού ειναι η δωρεάν παιδεια ε???"(ψευδές).
Δηλαδή θέλουν μάλλον: να είναι δωρεάν τα 2 συγγράματα μεν,
αλλά να εξεταζόμαστε απο ενα σύγγραμα -ή και λιγότερο-, κατα προτιμηση αναφεροντας και αριθμό σελίδας προς αναπαραγωγή.

2. Υπάρχει καθηγητής που στη μια ομάδα εχει περιλάβει ΜΟΝΟ δικά του συγγράματα, και στην άλλη ΚΑΝΕΝΑ δικο του. Ωραίες επιλογές μας τίθενται.

3. (και καλυτερο) Υπάρχει καθηγητής, που ΚΑΙ στις δυο ομάδες, περιέλαβε ΜΟΝΟ δικα του συγγράματα, σύνολο 4.
Αυτό είναι ομως πρόκληση, είναι άνω ποταμών.

Στοιχηματίζω ότι ο καθε φοιτητης που θα τα διαβάσει, θα νομίζει οτι μιλάω για τη δική του σχολή.

Και εμείς τι μπορούμε να κανουμε γι αυτο?? Τίποτε.
Διότι ΚΑΙ πτυχιο θελουμε να παρουμε καποια στιγμή, και μεταπτυχιακο να κανουμε καποια άλλη, και προφανως όσοι καταστρατηγούν με τοσο θράσος το ΠΝΕΥΜΑ του νόμου, ενυπογράφως και δημοσίως, δεν θα διστασουν να μας εξολοθρευσουν διαμαρτυρόμενους, εαν εναποκειται στην κριση τους. Που εναπόκειται, καθως μας εξετάζουν και μας βαθμολογούν τρεις φορές το χρόνο.

Πάει ο υπο διεύρυνση ορίζοντάς μας λοιπόν, και τζάμπα και οι καταληψεις, κενό γράμμα και ο νόμος...


Ευχαριστώ και συγνώμη για την κατάχρηση του χώρου!!

Ανώνυμος είπε...

Καθρεπτης σου ειμαι κοινωνια μου και σου μοιαζω. Μα τα πανεπιστημια εμεις τα φτιαξαμε και με τις αξιες μας τα γαλουχησαμε! Κυριε Τσουκα μπραβο σε εσας , αλλα και στον Κ. Μουτσοπουλο που τολμα να πει πραγματα που καινε. Εγω παντως συνιστω οπως ειπατε και σε προηγουμενο αρθρο σας...να προσευχηθουμε για την προσωπικη ασφαλεια του Κ. Μουτσοπουλου , γιατι δεν θα εκπλαγω αν τον χτισουν οι προοδευτικοι εντος του γραφειου του ή τον συνετισουν δημοκρατικα παντοτε.... Συνεχιστε , μας δινετε κουραγιο , ανθρωποι σαν κι εσας.! ΒΑΣΙΛΙΑΓΚΟΣ Γεώργιος Αξιωματικός Ελληνικης Αστυνομίας
ΥΓ: ειστε ο μονος πνευματικος ανθρωπος που λετε και ενα καλο λογο για την αστυνομια και τη δημοσια διοικηση εν γενει!

elate είπε...

Υποσημείωση:
εχμ... μάλλον κάτι έπαθα και απέφευγα τα δυο "μ" όπως οι "αριστεροί" την ιδιωτικοποίηση των ΑΕΙ...
Αβυσσος η ψυχή -και η ανορθογραφία- του ανθρώπου...
Ζητώ συγνώμη, δεν το συνηθίζω!!!