Σάββατο, 7 Νοεμβρίου 2009

Που είναι οι έλληνες Sir Humphrey;



Γελάμε με τα καμώματα του σερ Χάμφρευ στην κλασική βρετανική κωμική σειρά «Μάλιστα κ.Υπουργέ» - τις γραφειοκρατικές δολοπλοκίες του, την έπαρση και τον συντηρητισμό του -, αλλά ο χαρακτήρας του σερ Χάμφρεϋ μόνο σε μια χώρα με ανεξάρτητη και ρωμαλέα δημόσια διοίκηση είναι κατανοητός. Η υπέροχη κωμωδία του Αντονι Τζέϋ σατιρίζει μια δημόσια διοίκηση η οποία όχι μόνο δεν είναι τσιράκι των πολιτικών (όπως εδώ), αλλά έχει φτάσει στο άλλο άκρο: να θεωρεί τους πολιτικούς εγγενώς ανίκανους να υπερασπίσουν το δημόσιο συμφέρον, το οποίο οι γραφειοκράτες ταυτίζουν με το συμφέρον της δημοσιοϋπαλληλίας.

Η πραγματική ισχύς του σερ Χάμφρεϋ προέρχεται από την κομβική θέση του στον κρατικό μηχανισμό. Οι κυβερνήσεις έρχονται και φεύγουν, αλλά αυτός παραμένει σταθερό σημείο αναφοράς. Κατέχοντας τη θέση του Μόνιμου Γραμματέα του (φανταστικού) υπουργείου Διοικητικών Υποθέσεων, διοικεί το υπουργείο και διασφαλίζει τη θεσμική μνήμη της κρατικής μηχανής. Αν πρέπει να διαλέξω με ποιου τα καμώματα να γελώ, προτιμώ χίλιες φορές αυτά του επηρμένου και δολοπλόκου, πλην ικανού και έντιμου γραφειοκράτη σερ Χάμφρευ, παρά αυτά του στερεότυπα ερασιτέχνη, συνήθως ανίκανου, και όχι σπάνια διαπλεκόμενου πολιτικάντη.

Όλες οι εκθέσεις για την κατάσταση της δημόσιας διοίκησης (δδ) στην Ελλάδα μετά τον πόλεμο εντοπίζουν ως θεμελιώδες πρόβλημα την κακή διαχείριση του ανθρώπινου δυναμικού της: την απουσία αξιοκρατίας και την έλλειψη ικανών στελεχών να υλοποιήσουν δημόσιες πολιτικές σε έναν πολύπλοκο, διεθνοποιημένο, και ταχύτατα μεταβαλλόμενο κόσμο. Η Ελλάδα δεν έχει σερ Χάμφρευ και δεν κάνει τίποτα να τους αποκτήσει.

Η δημιουργία της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης το 1983 υποτίθεται ότι θα διόρθωνε τα πράγματα, αλλά απέφερε πενιχρά αποτελέσματα. Όχι γιατί δεν έκανε καλή δουλειά, αλλά γιατί τα ικανά στελέχη που παρήγαγε ουδέποτε αξιοποιήθηκαν. Δεν είναι τυχαίο λ.χ. ότι η πρόνοια για ποσοστώσεις σε θέσεις διοικητικής ευθύνης σπάνια τηρήθηκε. Αρκετές εκατοντάδες μορφωμένοι και ικανοί δημόσιοι λειτουργοί, οι οποίοι θα μπορούσαν να αποτελέσουν τον καταλύτη αλλαγών στο δημόσιο, φυτοζωούν επαγγελματικά.

Η πρόσφατη προκήρυξη των θέσεων γραμματέων στα υπουργεία προκάλεσε εύλογη αίσθηση: για πρώτη φορά δημιουργείται μια ρωγμή στο στενά κομματικό κράτος. Η διαδικασία όμως είναι κλασικά ελλαδική: πρόχειρη και ερασιτεχνική. Οι σχετικές περιγραφές θέσεων εργασίας, αν υπάρχουν, ουδέποτε ανακοινώθηκαν. Η διαδικασία της αξιολόγησης είναι κάθε άλλο παρά διαφανής: δεν ξέρουμε επίσημα ποιοι θα πάρουν τις σχετικές αποφάσεις, πως, και με τι κριτήρια. Στελέχη του ΙΣΤΑΜΕ (δηλαδή ενός κομματικού οργανισμού) μετεξελίχθησαν σε ειδικούς της διοίκησης προσωπικού, προβαίνοντας σε πρώτη διαλογή των δεκάδων χιλιάδων αιτήσεων! Αυτοσχεδιάζουν, όλα γίνονται εκ των ενόντων.

Αν όμως η κυβέρνηση ήθελε πράγματι να επιλέξει τους άριστους για τόσο υψηλές θέσεις, θα έκανε αυτό που κάνουν οι μεγάλες καλές επιχειρήσεις: θα ανέθετε τη διαδικασία προσλήψεων σε μια εταιρία με τη σχετική τεχνογνωσία και, συγχρόνως, θα της ζητούσε να προσκαλέσει αποδεδειγμένα ικανούς ανθρώπους να θέσουν υποψηφιότητα. Τους άριστους πας να τους βρεις, δεν περιμένεις να σου έρθουν από το διαδίκτυο.

Μπορεί όμως να δείξει κανείς ανοχή στον καλοπροαίρετο ερασιτεχνισμό. Το πλέον προβληματικό στοιχείο είναι άλλο: ακόμα και μια ανοιχτή διαδικασία δεν αντιμετωπίζει το κατ’ εξοχήν πρόβλημα της ελλαδικής δδ – την πολιτικοποίησή της. Η κυβέρνηση δηλώνει ότι οι θέσεις γραμματέων, δηλαδή οι κορυφαίες θέσεις της διοικητικής πυραμίδας, δεν ανήκουν σε ανθρώπους που σταδιοδρομούν στη δδ, αλλά είναι «θέσεις πολιτικής ευθύνης». Δεν μας εξηγεί, βέβαια, γιατί οι γραμματείς του (πρώην) ΣΔΟΕ, Αθλητισμού, Πολιτικής Προστασίας, ή ακόμη και του Εθνικού Τυπογραφείου (!) πρέπει να είναι πολιτικά πρόσωπα. Δεν μας λέει πως θα διασφαλιστεί η συνέχεια του κράτους και θα ενισχυθεί η θεσμική μνήμη, όταν οι κορυφαίοι της δημοσιοϋπαλληλικής ιεραρχίας είναι μετακλητοί. ‘Η τι επιπτώσεις έχει η συνεχιζόμενη πολιτικοποίηση στο ηθικό των άξιων δημόσιων λειτουργών, οι οποίοι γνωρίζουν ότι δεν θα φτάσουν ποτέ στη διοικητική κορυφή του υπουργείου τους.

Η αποπολιτικοποίηση της δδ είναι το υπ’ αριθμόν ένα ζητούμενο σήμερα, αλλά το πολιτικό σύστημα το υποβαθμίζει. Χρειαζόμαστε επειγόντως ικανούς γραφειοκράτες να διοικήσουν το κράτος, όχι πολιτικά πρόσωπα, όσο ικανά κι αν είναι. Η χώρα χρειάζεται θεσμική μνήμη, όχι διαδικτυακά πυροτεχνήματα. Είναι προτιμότερο το κράτος να διοικείται από μόνιμους γραμματείς σαν τον σερ Χάμφρευ, οι οποίοι στη συνέχεια να σατιρίζονται για τις εμμονές τους, παρά από εφήμερα πολιτικά πρόσωπα που δεν σταδιοδρομούν επαγγελματικά στη δδ και δεν έχουν αίσθηση διαχρονικής υπηρέτησης του δημοσίου συμφέροντος.

5 σχόλια:

Α. Παπαγιάννης είπε...

Ως θιασώτης του "Yes, Minister" πιστεύω ότι θα μπορούσαμε να παρομοιάσουμε τους δυο βασικούς συντελεστές του με τον Δον Κιχώτη και τον Σάντσο Πάντσα. Ο εκλεγμένος πολιτικός μπορεί να κουβαλάει (στην καλύτερη περίπτωση) όνειρα και φιλόδοξες ιδέες για το κράτος, ο πεζός γραφειοκράτης υπάλληλος οφείλει να τον προσγειώνει (προσαρμόζει) στην πραγματικότητα. Τηρουμένων των αναλογιών, και οι δυο τύποι χρειάζονται στο δημοκρατικό πολίτευμα, αν και όπως σωστά επισημαίνετε έχουμε απόλυτη ανάγκη από το δεύτερο, σε "αγγλική" έκδοση.

Panagiotis Atmatzidis είπε...

Αν και δεν γνωρίζω το εν λόγω σήριαλ, δεν είμαι φανατικός της τηλεόρασης άλλωστε, παρόλα αυτά δεν ξέρω κατά πόσο η σημερινή κουλτούρα του Έλληνα μπορεί να αλλάξει την κατάσταση.

Η (εκάστοτε) κυβέρνηση βρίσκεται μονίμως μπροστά στον αδίστακτο κλοιό των δημοσίων υπάλληλων & συνδικαλιστών που είναι σαφώς περισσότεροι από τους ελ. επαγγελματίες σήμερα στην χώρα μας, με αποτέλεσμα την παρούσα κατάσταση.

Από την στιγμή που η παιδεία δεν είναι κάτι που δημιουργείται μέσα σε 4 χρόνια αλλά απαιτούνται τουλάχιστον μία ή δύο γενιές (60 χρόνια), η μόνη λύση που προβλέπω πέρα από τον εφιάλτη του ΔΝΤ είναι μια μακρυά σειρά απολύσεων, περικοπής δαπανών, κλπ.

Το να ζητήσει κανείς την "αξιοποίηση" στελεχών σε έναν κρατικό μηχανισμό όπως τον Ελληνικό είναι, κατά την γνώμη μου, ουτοπικό.

Doc είπε...

Θυμάστε όλοι πιστεύω τον τίτλο του πρώτου-πρώτου επεισοδίου...

Επίσης να υπενθυμίσω ότι ο Jim Hacker ήταν απόφοιτος του LSE, κάτι που αποτελούσε συχνό αντικείμενο μυκτηρισµού από τον (Οξφορδιανό) γραμματέα του, sir Humphrey Appleby...

Κάτι μου θυμίζει αυτό...

Αγαπημένα επεισόδια: Jobs for the boys (1ος κύκλος,7ο επεισόδιο) και The moral dimension (3ος κύκος, 4ο επεισόδιο).

Ανώνυμος είπε...

O δημόσιος τομέας είναι το λάφυρο του κόμματος γιαυτό και πρέπει να διογκώνεται και να αυξάνονται οι θέσεις κομματικής κατάληψης. Αλλιώς ποιός ο λόγος ύπαρξης του κόμματος; Αυτό εξάλλου αναρωτιούνται και πολλά στελέχη του ΠΑΣΟΚ που με μένος καταφέρονται εναντίον των golden boys (βλ. κάθε συμπολίτης μας με μεταπτυχιακό και ξένη γλώσσα). Ας περιμένουμε λίγο μήπως ανακατευθεί η τράπουλα. Ότι προκαλεί την οργή των κομματικών στελεχών είναι ελπιδοφόρο.

Ανώνυμος είπε...

Κύριε Τσούκα,
διατυπώνετε όχι μόνον το αυτονόητο αλλά και το επιβεβλημένο. Όμως το αίτημα της αποσύνδεσης πολιτικής και δημόσιας διοίκησης δεν τίθεται με σοβαρότητα στη δημόσια σφαίρα. Οι πολιτικοί δεν πρόκειται να απεκδυθούν εξουσίες και οι δημόσιοι υπάλληλοι δεν είναι σε θέση να σκεφτούν με όρους στοιχειώδους υπαλληλικής αξιοπρέπειας, πόσο μάλλον να σκεφτούν επί τη βάσει του εθνικού συμφέροντος.
Είστε, εξ όσων γνωρίζω, η μόνη φωνή στην ευρύτερη δημόσια σφαίρα που θέτετε ένα τέτοιο ζήτημα με οξύτητα.
Συγχαρητήρια και κουράγιο!
"Κάτοικοι της Μέσα Ελλάδας"