Τετάρτη, 30 Νοεμβρίου 2011

Καιροσκοπισμός, αξιοπιστία, και αξιοπρέπεια


Με τη βόρεια Ευρώπη μας χωρίζει χάσμα νοοτροπίας. Αυτά που γι αυτούς είναι σημαντικά, για μας δεν είναι, και αντιστρόφως. Ο δημόσιος βίος μας διαπερνάται από νοοτροπίες που κυρίως χαρακτηρίζουν μια τριτοκοσμική ή πρώην κομμουνιστική χώρα, όχι μια σύγχρονη ευρωπαϊκή δημοκρατία. Τα παραδείγματα είναι πολλά: άμετρη πόλωση και άνευ ορίων καιροσκοπισμός των κομμάτων• εθνικός κουτσαβακισμός• συχνή αδυναμία επιβολής της νόμιμης κρατικής εξουσίας και, άρα, περιορισμένη κυβερνησιμότητα της χώρας• αναξιοπιστία.. Δείτε, ενδεικτικά, το τελευταίο.

Στο εξωτερικό, η Ελλάδα κατέστη συνώνυμο της αναξιοπιστίας. Την περασμένη δεκαετία κάναμε ένα άλμα: από γραφικοί Ζορμπάδες και πονηροί λαθρεπιβάτες αποκτήσαμε τη φήμη ξεδιάντροπου απατεώνα, μετά τη γελοία «απογραφή» Αλογοσκούφη, τις αθλιότητες με τα «Greek statistics», την απρόθυμη υλοποίηση του Μνημονίου, και, η κορύφωση όλων, το φιάσκο του δημοψηφίσματος. Στα μάτια των εταίρων μας η Ελλάδα δεν συνιστά μια περίπτωση χώρας με την οποία προβλέψιμα μπορείς να συναλλάσσεσαι, αλλά έναν καιροσκόπο που αδυνατείς να εμπιστευθείς.

Αν κυβερνάς ή φιλοδοξείς να κυβερνήσεις, αντιμετωπίζεις ένα καυτό πρόβλημα: την υψηλή αναξιοπιστία της χώρας. Αυτή η αναξιοπιστία ώθησε τους δανειστές μας να ζητούν έγγραφες δεσμεύσεις από τα κόμματα εξουσίας ότι θα εφαρμόσουν την οικονομική πολιτική που απορρέει από τις δανειακές συμβάσεις που έχουμε υπογράψει. Ο Σαμαράς μέχρι πρόσφατα ανθίστατο σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, με τον τρόπο που έχει μάθει εδώ και πάνω από είκοσι χρόνια – τον εθνολαϊκιστικό λεονταρισμό. Είναι θέμα «εθνικής αξιοπρέπειας», έλεγε.

Προσέξτε πόσο ο εθνολαϊκισμός, σταθερή αξία του πολιτικού παιγνίου, εκτρέπει την ορθολογική αναζήτηση στρατηγικής για την επιβίωση της χώρας, σε ψευδο-πατριωτική προάσπιση της «αξιοπρέπειάς» της. Ο πραγματισμός υποχωρεί χάριν μιας, με εγχώρια υλικά, φαντασιακής κατασκευής. Ο ρόλος του θύματος, ο κυρίαρχος τρόπος αυτοκατανόησης που διαπερνά το νεοελληνικό φαντασιακό, μας είναι οικείος και βολικός. Λησμονείται ότι η εθνική αξιοπρέπεια δεν προκύπτει από μόνη της, αλλά κερδίζεται - υπάρχουν προαπαιτούμενα για την επίτευξή της.

Οι εθνολαϊκιστές, εν μέρει από ιδιοτέλεια, εν μέρει από ιδεοληψία, παραβλέπουν ότι οι «πατριωτικές» τους κορώνες είναι άσφαιρα πυρά. Οι υπεύθυνοι κυβερνήτες οφείλουν να ενεργούν με τρόπο που προάγεται η αξιοπιστία της χώρας, αφού η αξιοπιστία θα μας ενισχύσει διαπραγματευτικά και θα συμβάλλει στην επίτευξη ευνοϊκών αποτελεσμάτων που, βαθμιαία, θα μας καταστήσουν διεθνώς υπολογίσιμους και σεβαστούς. Με άλλα λόγια, αν σε ενδιαφέρει πράγματι η αξιοπρέπεια, τότε εσύ πρώτος αναλαμβάνεις δεσμεύσεις, αυτο-περιορίζεσαι, διότι θέλεις να μεταβάλλεις τις προσδοκίες των άλλων παικτών σχετικά με τις μελλοντικές κινήσεις σου. Αλλά για να το κάνεις αυτό πρέπει να διαθέτεις στρατηγική σκέψη, η οποία δεν αποκτάται με πλειοδοσία υποσχέσεων στο πόπολο, αλλά με το ακριβώς αντίθετό της: τη μονομερή στέρηση βαθμών ελευθερίας από τον εαυτό σου. Η οικειοθελής μείωση της καιροσκοπικής σου ικανότητας (αυτό είναι η δέσμευση), προσδίδει αξιοπιστία στις στρατηγικές κινήσεις σου: το κόστος που επωμίζεσαι με τη μονομερή μείωση των επιλογών σου, κάνει τους άλλους να πιστεύουν ότι εννοείς αυτά που λες.

Ότι ο Σαμαράς, ως μελλοντικός πιθανός πρωθυπουργός, δεσμεύτηκε με την επιστολή του μετά από πίεση των δανειστών, καθιστά την κίνησή του άνευ σημασίας στρατηγικά, αφού δεν είχε αυτός το πλεονέκτημα της πρώτης κίνησης, εντασσόμενη σε ένα σχέδιο να αλλάξει τις προσδοκίες των δανειστών. Διαπραγματευτικά ενισχύονται οι δανειστές (αφού επέβαλλαν τους όρους τους) και, φυσικά, μειώνεται η αξιοπιστία του, αφού αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την «αντιμνημονιακή» στρατηγική του. Από το «δεν συναινώ σε λάθος συνταγή» προσχώρησε στην υιοθέτηση των όρων των δανειστών, προσποιούμενος ότι «οι σταθερές θέσεις του δικαιώνονται» (!), ακριβώς όπως ο Παπανδρέου, μετά την εξευτελιστική παραίτησή του, καμώνεται ότι όλα επράχθησαν καλώς!

Η απόκρυψη και η παραπλάνηση είναι συστημικά γνωρίσματα ενός πολιτικού παιγνίου που επί δεκαετίες έχει θεμελιωθεί στην καιροσκοπική απόκτηση πλεονεκτήματος. Με αυτό τον τρόπο, φυσικά, η γλώσσα συσκοτίζει την πραγματικότητα και η αναξιοπιστία-υποκρισία των πολιτικών εντείνεται. Ωστόσο, στη μετα-οθωμανική πολιτική κουλτούρα μας, ουδείς αμφισβητεί τους αρχηγούς για την αναξιοπιστία τους, ενώ όσοι ξεφεύγουν από το μαντρί (όπως ο Μόσσιαλος, διαφοροποιούμενος από τον Παπανδρέου) εγκαλούνται για «προδοσία» και «πατροκτονία»! Οι επιμεριστικές αναφορές (π.χ. στην υποχρέωση στον ευεργέτη) υπερισχύουν των καθολικών αντιλήψεων (τι είναι καλό για τη χώρα;).

Το περίφημο «conflict of loyalties» του Σερ Τζεφρι Χάου, στην κλασική ομιλία παραίτησής του από τη θέση αναπληρωτή πρωθυπουργού της Βρετανίας το 1990, στην Ελλάδα επιλύεται με το γνωστό τρόπο: την υποταγή στον αρχηγό-πασά. Έχει ψυχαναλυτικό ενδιαφέρον ότι αυτοί που κυρίως ρητορεύουν για αξιοπρέπεια δεν διστάζουν να εξευτελίζονται με τις παλινωδίες τους! Ο Βενιζέλος θα μπορούσε να κάνει κάποια διάλεξη και επ΄ αυτού, έχοντας μάθει καλά την τέχνη - τόσο του καιροσκοπισμού, όσο και της παραπλάνησης.

Άνθρωποι που το μόνο που έμαθαν στη ζωή τους είναι να προάγουν καιροσκοπικά τα συμφέροντά τους (κομματικά, φατριαστικά, προσωπικά) δεν μπορούν ξαφνικά να αποκτήσουν την ικανότητα του εθνικά σκεπτόμενου στρατηγικού παίκτη. Ο καιροσκόπος ναρκισσιστής δεν έχει μάθει να επιλέγει, ενοχλείται όταν δεσμεύεται, τα θέλει όλα δικά του. Αλλάζει θέσεις με την ίδια ευκολία που κάνει ρουσφέτια, πιστεύοντας, ο πονηρός, ότι δεν γίνεται αντιληπτός. Φυσικά, έχει λόγο που το κάνει – στη γραφική μας χώρα υπάρχει πάντοτε μια κρίσιμη μάζα ιδιοτελών, αφελών, και ιδεοληπτικών…

4 σχόλια:

Κωστής Τζαγκαράκης είπε...

Είναι προφανές πως πρέπει επί τέλους ν' αλλάξουν αυτές οι νοοτροπίες...
...αλλά μήπως πρέπει πρώτα ν' αλλάξουμε εμείς και τα κόματα και τους πολιτικάντηδες...;

Κ.Τζαγκαράκης

gerasimos είπε...

Όταν πριν μερικά χρόνια επέστρεψα στην Ελλάδα από την Αγγλία, περίμενα, η χώρα αυτή, όπως και η Αγγλία που άφηνα πίσω μου, να είχε κάνει κάποια βήματα μπροστά. Αλλά τη βρήκα στα ίδια και... χειρότερα. Νομίζω ότι αυτό που κυρίως φταίει για όσα λέτε και στο ποστ είναι τα κολλήματά μας: ακόμα μιλάμε για τον Εμφύλιο, για τη μεταπολίτευση, κι ας πέρασαν σχεδόν 40(!) χρόνια από την πτώση της χούντας, το παν/κο 'Άσυλο', ακόμα κάνουμε κάθε 17 Νοέμβρη την 'καθιερωμένη' πορεία στην αμερικανική πρεσβεία σαν υπενθύμιση ότι κάποιοι άλλοι θα μας φταίνε, αιωνίως, για τα χάλια μας. Αδυνατούμε να πάμε παρακάτω. Απλώς αδυνατούμε.

Panagiotis Atmatzidis είπε...

Προσωπικά, δεν βλέπω ιδιαίτερες διαφορές από τις χώρες από υποτίθεται ότι μας κατηγορούν για όλα τα παραπάνω.

Αντιθέτως μάλιστα: Δεν εμπιστεύομαι χώρες όπως η Γερμανία και πολιτικούς όπως ο Sarkozy να ορίσουν το μέλλον μου. Προτιμώ να "φουντάρω" μόνος μου. Άλλωστε όλες οι ρυθμίσεις που προτείνουν είναι μαθηματικά ανεφάρμοστες. Δεν είναι λίγες οι φορές που ο Krugman έχει κατονομάσει τους «ηγέτες» Γαλλίας, Γερμανίας ηλίθιους, κλόουν, άσχετους, κλπ. Και μέχρι τώρα δικαιώνεται περίτρανα.

Να παραδειγματιστώ από τους Γερμανούς, που διδάσκουν ηθική ενώ παράγουν Siemens και «Υποβρύχια» υπό τις ευλογίες της Γερμανικής κυβέρνησης που «υποτίθεται» ότι θα βάλει μυαλό σε μας; Από την μια μας πουλάνε «σωτηρία» κι από την άλλη μας δανείζουν «υπό όρους» να πάρουν τα μισά και παραπάνω πίσω «μαύρα» απλώς επειδή είναι πιο ισχυρή χώρα από εμάς. Αυτή είναι η ηθική χώρα που το παράδειγμα της πρέπει να ακολουθήσω;

Τον κλόουν που έχουν οι Γάλλοι για πρωθυπουργό πρέπει να ζηλέψω; Που μετά την ανοησία να επιτεθεί στην Λιβύη, την αποτυχημένη πολιτική στο μεταναστευτικό, κάνει τα πάντα για σώσει τους χορηγούς για τις επόμενες εκλογές (βλ. Γαλλικές τράπεζες) αδιαφορώντας πλήρως για τον μέσο Γάλλο πολίτη; Αν είναι αλήθεια ότι το σκάνδαλο Stross-Kahn στήθηκε από τον Sarkozy, νομίζω ότι θα έχουν πιάσει σαφώς χαμηλότερο επίπεδο στην Γαλλία από την βουλή των 300 βλακέντιων.

Από την C. Lagarde να παραδειγματιστώ που μέσα σε 24 ώρες άλλαξε «πολιτική σκοπιά» για να γίνει πρόεδρος του ΔΝΤ; Τι διαφορά έχει άραγε από τον Σαμαρά; Εκτός κι αν πρέπει να την σεβόμαστε όταν εμπλέκεται σε σκάνδαλα χρηματισμού, απλώς και μόνο επειδή είναι Γαλλίδα (γι αυτό έγινε και πρόεδρος του ΔΝΤ, επειδή είναι Γαλλίδα, όχι λόγο ικανοτήτων, για το Θεό!).

Από τους Άγγλους; Προς Θεού!!! Πότε ενδιαφέρθηκαν αυτοί για την Ε.Ε., μια ζωή πρόβλημα αποτελούσαν κι όχι λύση. Η εξωτερική τους πολιτική οριζόταν πάντοτε από την Washington. Έχουν κι έναν τέως πρωθυπουργό που θα έπρεπε να δικαστεί για εγκλήματα σε βάρος της ανθρωπότητας.

Από τους Αμερικανούς; Που έσωσαν την Goldman Sachs κι άφησαν την χώρα να βουλιάξει;

Η εικόνα της Ελλάδος στο εξωτερικό - επειδή εκεί ζω κι ακούω διάφορες ασυναρτησίες - οφείλεται σε πολιτικούς που πατάνε πάνε στις «ρήσης» του ΓΑΠ για «λαό διεφθαρμένων». Από εκεί ξεκίνησε. Είχε την τάση να λέει ότι του κατέβει στο κεφάλι για να δικαιολογεί την ανικανότητα του εντός κι εκτός συνόρων ο «άρχοντας της βλακείας».

Και η κουτσή Μαρία ήξερε τα πραγματικά νούμερα της Ελλάδος, εκτός κι αν «γεννήθηκαν εχθές» οι Ευρωπαίοι και τους πιάσανε στ' αγγίστρι τα παιδάκια Σιμήτης-Παπαδήμος. Αστεία πράγματα.

Εννοείται ότι η χώρα μου έχει προβλήματα που πρέπει αν λυθούν άμεσα. Η οικονομία μπορεί να περιμένει, η δικαιοσύνη είναι το πρόβλημα. Εντός ή εκτός Ε. Ε. μικρή σημασία έχει. Κι επίσης, παραδείγματα παίρνω από τους καλύτερους και καλύτερους για την ώρα δεν βλέπω εντός Ε. Ε. με εξαίρεση την Ισλανδία που δεν ακολούθησε τις «προτάσεις» των ΕΕ-ΕΚΤ-ΔΝΤ.

Hopeful logic είπε...

Εαν ο Σαμαράς δώσει στον Μαρκεζίνη την "ευκαιρία" εισόδου στην ενεργό πολιτική σκηνή, μέσω της ένταξής του, σε εκλέξιμη θέση, στο ψηφοδέλτιο επικρατείας της ΝΔ, τότε ασχέτως εαν ισχύουν τα εν πολλοίς σωστά που του "σούρνετε" (του Σαμαρά) θα σας συνιστούσα να τον ψηφίσετε...